ΟΙ ΑΙΓΕΣ ΣΤΗ ΕΔΕΣΣΑ
(του ερευνητή νομισματολόγου Αστέριου Τσίντσιφου)
Μια αστεία κατάσταση δημιουργήθηκε μετά την ανακοίνωση εύρεσης του τάφου του Φιλίππου στη Βεργίνα. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ίσχυε να είναι η πάλαι ποτέ πρώτη πρωτεύουσα των Μακεδόνων Αιγές, στην Έδεσσα. Μια αντίθετη θεωρία του HAMOND που ήθελε την πρωτεύουσα στη Βεργίνα, είχε απορριφτεί. Και ξάφνου ανακοινώνεται ο τάφος του Φιλίππου και βασιλικό νεκροταφείο στη Βεργίνα. Λόγοι σκοπιμότητας προφανώς, επέβαλαν να αποκτήσει αυτό μεγαλύτερη βαρύτητα και υπόσταση. Θα έπρεπε λοιπόν όλο αυτό να είναι δίπλα στην πρωτεύουσα. Έτσι με πολιτικά κριτήρια και σε καμιά περίπτωση αρχαιολογικά, «ξέθαψαν» τον Hammond υιοθετώντας χωρίς προβληματισμό τις απόψεις του. Αυτή η απόφαση πάρθηκε φυσικά, για να στηρίξει κυρίως τα ανύπαρκτα επιχειρήματα που τοποθετούσαν τον τάφο του Φιλίππου εκεί. Έτσι με δυο ψέματα έφτιαξαν μια αλήθεια. Το ένα στήριζε το άλλο. Το βασιλικό νεκροταφείο και ο Φίλιππος είναι εκεί, γιατί εκεί είναι οι Αιγές και οι Αιγές είναι εκεί, γιατί το νεκροταφείο είναι εκεί. Αλλοίμονο όμως, ούτε ο Φίλιππος, ούτε οι Αιγές είναι εκεί.

ΠΡΟΜΟ 8

ΤΟ ΛΙΚΝΟ ΤΩΝ ΤΗΜΕΝΙΔΩΝ
Έως και τα χρόνια του βασιλιά Αρχέλαου (413 – 399 π. Χ.), οι Αιγές αποτελούσαν το κέντρο του Μακεδονικού βασιλείου. Η απόφαση του Αρχελάου να μεταφέρει την πρωτεύουσα στην Πέλλα, δεν υποβάθμισε τη σημασία της παλιάς πρωτεύουσας. Οι Αιγές διατήρησαν τον συμβολισμό τους ως κοιτίδα του Μακεδονικού βασιλείου. Η αίγα είχε σημαίνουσα θέση στο συμβολισμό της πόλης, γιατί εμπλέκεται άμεσα στο μύθο ίδρυσης και ως εκ τούτου από αυτήν προήλθε και το όνομα. Παράλληλα όμως η αίγα, συμβόλιζε και τους Τημενίδες βασιλείς, αφού κι αυτοί είχαν εμπλοκή στο μύθο.

ΤΗΜΕΝΙΔΕΣ Α2

ΝΟΜΙΣΜΑ (Α) ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Α’

ΤΗΜΕΝΙΔΕΣ Β

ΝΟΜΙΣΜΑ (Β) ΑΡΧΕΛΑΟΥ

Σε νομίσματά του ο Αλέξανδρος Α΄, απεικόνισε την αίγα (Α) και το επανέλαβε αργότερα ο Αρχέλαος (Β).
Ο συμβολισμός των Τημενιδών δια της αίγας, έγινε πολύ μεγαλύτερος κατά το διάστημα που δεν υπήρχαν πλέον Τημενίδες. Εκεί βέβαια ο συμβολισμός περιορίσθηκε μόνο στην οικογένεια του Φιλίππου και περισσότερο στα Ρωμαϊκά χρόνια. Η μακρινή καταγωγή του Αλεξάνδρου, υπήρξε αρκετός λόγος για να μνημονεύεται όλη η δυναστεία.

ΕΚΠΟΜΠΗ 1

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Φαίνεται παράξενο που ο Φίλιππος ο Άραβας (244 – 249 μ. Χ.) έβαλε αίγα σε νομίσματά του στην Έδεσσα (Νόμισμα 1). Νωρίτερα σε μια πιο σύνθετη παράσταση, ο Καρακάλλας (198 – 217 μ. Χ.) έκανε το ίδιο (Νόμισμα 2). Αργότερα στην κλασική παράσταση της πόλης, ο Αλέξανδρος Σεβήρος (222 – 235 μ. Χ.) το επανέλαβε. Άξιο να παρατηρηθεί είναι, ότι η αίγα εμφανίζεται στα νομίσματα της Έδεσσας από τον Καρακάλλα και μετά. Όταν δηλαδή σηματοδοτήθηκε η λατρεία του Αλεξάνδρου στην Μακεδονία. Στα πλαίσια αυτής της λατρείας, εμφανίστηκε η αίγα των Τημενιδών, ακριβώς εκεί που ήταν το «λίκνο» της και όχι σε άλλη πόλη.

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1

ΝΟΜΙΣΜΑ 1 (ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΕΒΗΡΟΣ)

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 2

ΝΟΜΙΣΜΑ 2 (ΚΑΡΑΚΑΛΛΑΣ)

ΤΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΕ ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΕΣ

ΝΥΜΦΗ ΕΔΕΣΣΑ 3

Στο νόμισμα του Καρακάλλα (2), υπάρχουν οι δυο μεγάλοι καταρράκτες της πόλης προσωποποιημένοι, εκατέρωθεν της νύμφης των νερών Έδεσσας. Στα πόδια της απεικονίζεται η αίγα, η οποία δεν φαίνεται να ταιριάζει στην όλη παράσταση. Πιθανότατα υπάρχει εκεί, σε αντιπαραβολή με την επιγραφή ΕΔΕCCΕΩΝ για να υποδηλώσει το πρότερο όνομα της πόλης.

ΝΟΜΙΣΜΑ 3 (ΣΕΒΗΡΟΥ)

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 3

Στο νόμισμα του Σεβήρου (3), η προσωποποιημένη Μακεδονία κρατώντας σκήπτρο, στεφανώνει την επίσης προσωποποιημένη Ρώμη. Και εδώ η αίγα που ξεπροβάλει πίσω από τη Μακεδονία, φαίνεται να υποδηλώνει το πρότερο όνομα της πόλης (Αιγές της Μακεδονίας). Όμως και απλά μόνο τους Τημενίδες να συμβόλιζε, πόλη τους ήταν οι Αιγές.
Ακόμα πιο παράξενο είναι, ότι σε κανένα άλλο νομισματοκοπείο της Μακεδονίας (Αμφίπολη, Πέργαμος, Φίλιπποι, Κασσάνδρεια, Θεσσαλονίκη, Πέλλα, Βέροια, Δίον,) των αυτοκρατορικών χρόνων (27 π. Χ. – 268 μ. Χ.), δεν απεικονίζεται αίγα. Προκύπτει λοιπόν μια ισχυρότατη ένδειξη, ότι η πρώτη πρωτεύουσα των Μακεδόνων Αιγές, υπήρχε στην μετέπειτα Έδεσσα.

ΝΟΜΙΣΜΑ 1Α - ΕΔΕΣΣΑΣ

ΝΟΜΙΣΜΑ 1Α

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΝΟΥ
Συμβαίνει μερικές φορές, κάποιοι μύθοι ή περιστατικά της αρχαιότητας, να αποτυπώνονται στα νομίσματα. Είναι πιο συνηθισμένο, να γίνεται αυτό σε ένα μόνο νόμισμα. Όταν όμως αυτό γίνεται σε σειρά από νομίσματα, τότε το ενδιαφέρον γίνεται μεγαλύτερο. Ο μύθος αρπαγής της Ευρώπης και οι φάσεις λειτουργίας του μαντείου στην Αμφίπολη, είναι δυο περιπτώσεις. Στην Έδεσσα με το μύθο ίδρυσης των Αιγών από τον Κάρανο, έχουμε άλλη μια περίπτωση.
………Άκου ευγενικέ Καρανέ, και βάλε τα λόγια μου στο μυαλό σου. Να εγκαταλείψεις το Άργος και την Ελλάδα με τις ωραίες γυναίκες και να πας προς τις πηγές του Αλιάκμονα. Εκεί που θα πρωτοδείς αίγες να βόσκουν (νόμισμα 1), εκεί πρέπει να κατοικήσεις ευτυχισμένος και εσύ και οι απόγονοί σου……….(Ιουστίνος 7.1.7 – 12)
Έτσι ο Κάρανος ήρθε στην Ημαθία. Ακολουθώντας ένα κοπάδι αίγες που έτρεχαν (νόμισμα 1α) να προφυλαχτούν από τη βροχή, έφτασε σε πόλη. Εκεί πλάι σε καταρράκτες σταμάτησαν οι αίγες (νόμισμα 2) και ο Κάρανος πληροφορήθηκε ότι η πόλη λεγόταν Έδεσσα. Την μετονόμασε χάριν του χρησμού Αιγές, όμως το πνεύμα της νύμφης Έδεσσας (νόμισμα 2), υπήρχε πάντα εκεί.
Η αίγα και το όνομα της πόλης Αιγές, ουσιαστικά συμβόλιζαν το ίδια πράγμα και αυτό ήταν οι Τημενίδες. Μπορεί στα αυτοκρατορικά νομίσματα της Έδεσσας, να φαίνεται ότι η αίγα έχει να κάνει με το όνομα, όμως την ίδια περίοδο κάπου στην ανατολή, η αίγα είχε να κάνει εκτός από το όνομα της πόλης και με τους Τημενίδες.

ΝΟΜΙΣΜΑ 5

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 5
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 4

ΝΟΜΙΣΜΑ 4

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 6

ΝΟΜΙΣΜΑ 6

Μπορεί οι Αιγές, τρόπο τινά να εξαφανίστηκαν από τα Μακεδονικά δρώμενα, όμως μια καινούργια συνώνυμη πόλη ιδρύθηκε στην Κιλικία. Ήταν μια πόλη καθρέπτης της Μακεδονικής κοινωνίας και ενδιάμεσος σταθμός για όλη την ανατολή. Υπήρξε ναύσταθμος και κέντρο λατρείας που επηρέασε όλη την Κιλικία. Οι τελευταίοι Τημενίδες (οικογένεια Φιλίππου) λατρεύτηκαν εκεί και αυτό δεν άλλαξε ούτε στην Ρωμαιοκρατία. Τρόπον τινά στις Αιγαιές, η χρησιμοποίηση της αίγας σαν σύμβολο κυρίως και μάλιστα κατά την διάρκεια της Ρωμαιοκρατίας όπως και στην Έδεσσα, ταύτιζε τις δυο πόλεις. Ήταν η αίγα αυτή, που αντιπροσώπευε το μυθολογικό και ιστορικό υπόβαθρο, δυο μόνο συγκεκριμένων πόλεων.
Κατά τα Ελληνιστικά χρόνια, οι Αιγαιές υπήρξαν νομισματοκοπείο του Μακεδονικού βασιλείου (4). Σύμβολο αναγνώρισης υπήρξε η κεφαλή αίγας. Ακόμα σε αυτόνομα νομίσματα της πόλης την ίδια περίοδο (5), αλλά και σε αυτοκρατορικά (6), η αίγα όπως και στην Έδεσσα, υπήρξε αυτόνομο θέμα.

ΑΔΡΙΑΝΟΣ

ΑΔΡΙΑΝΟΣ

ΑΔΡΙΑΝΟΣ
Ιδιαίτερη ακμή γνώρισαν οι Αιγαιές επί αυτοκράτορα Αδριανού (117 – 138 μ. Χ.). Ήταν η αρχή της αυτοκρατορικής νομισματοκοπίας για την πόλη τότε, και κόπηκαν μόνο αργυρά νομίσματα μεγάλης ονομαστικής αξίας. Η εύνοια αυτή, χωρίς αμφιβολία προήλθε από τον Μακεδονικό χαρακτήρα της πόλης και τον θαυμασμό του Αδριανού στον Αλέξανδρο, αλλά και γενικότερα από τα φιλελληνικά του αισθήματα.

ΝΟΜΙΣΜΑ 8: ΑΔΡΙΑΝΟΣ & ΟΛΥΜΠΙΑΣ

ΑΔΡΙΑΝΟΣ 8
ΑΔΡΙΑΝΟΣ 7

ΝΟΜΙΣΜΑ 7 ΑΔΡΙΑΝΟΣ & ΦΙΛΙΠΠΟΣ Β’

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 6

ΝΟΜΙΣΜΑ 9 ΑΔΡΙΑΝΟΣ & ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Γ’

Οι τελευταίοι Τημενίδες, μνημονεύτηκαν από τον Αδριανό στις Αιγαιές. Η κεφαλή του Αλεξάνδρου (9) κατείχε τη «μερίδα του λέοντος» στις κοπές. Ακολουθούσε η Ολυμπιάδα (8) και με τις λιγότερες κοπές ο Φίλιππος (7)
Εντύπωση προκαλεί η παρουσία της αίγας στα περισσότερα των νομισμάτων (10,11), παρά το γεγονός ότι όλα φέρουν την επιγραφή της πόλης (ΑΙΓΕΑΙΩΝ). Αυτό ενισχύει την άποψη, ότι η αίγα υπήρχε σαν σύμβολο των Τημενιδών, μια και η πόλη καλύπτονταν από την επιγραφή.

ΑΔΡΙΑΝΟΣ 10

ΝΟΜΙΣΜΑ 10

ΑΔΡΙΑΝΟΣ 11

ΝΟΜΙΣΜΑ 11

ΕΠΙΛΟΓΟΣ :
Κι αν η παρουσία της αίγας είναι απόλυτα δικαιολογημένη σε νομίσματα των Αιγαιών της Κιλικίας λόγω του ονόματος, δεν είναι το ίδιο δικαιολογημένη σε νομίσματα της Έδεσσας. Δεν είχε λόγο εμφάνισης εκεί, αν δεν επρόκειτο για τις Αιγές. Άλλωστε, όχι μόνο σε πόλεις της Μακεδονίας, αλλά και σε όλη την αυτοκρατορία, δεν έχουμε ανάλογη περίπτωση εμφάνισης αίγας κατ αυτόν τον τρόπο σε νομίσματα.
Κατά τα φαινόμενα, δεν έκανε λάθος ο Ηρόδοτος όταν έγραφε τα κάτωθι:
……έτσι με την άφιξή τους σε άλλη περιοχή της Μακεδονίας, κατοίκησαν κοντά στους λεγόμενους κήπους του Μίδα, γιού του Γόργιου, όπου φυτρώνουν μόνα τους εξηκοντάφυλλα ρόδα, που ξεπερνούν όλα σε ευωδία. Στους ίδιους κήπους, λένε οι Μακεδόνες ότι αιχμαλωτίστηκε ο Σειλινός. Από πάνω τους βρίσκεται βουνό ονόματι ΒΕΡΜΙΟΝ, που είναι άβατο το χειμώνα. Εξορμώντας από εκεί, αφού κυριάρχησαν οι Τημενίδες, κατέλαβαν και την υπόλοιπη Μακεδονία…….. ιστορίαι, βιβλίο Η (Ουρανία) 138
Πέραν αυτών όμως, η Έδεσσα σαν πόλη είχε την μεγάλη της αξία. Δεν ήταν αμελητέα, όπως έντεχνα την παρουσιάζουν σήμερα. Γι αυτό η μεγάλη απόδειξη έρχεται από τα χρόνια του Αυγούστου (27 π. Χ. – 14 μ. Χ.). Όταν κατά την ίδρυση των αποικιών στη Μακεδονία, η Πέλλα και το Δίον στη δυτική Μακεδονία έγιναν Ρωμαϊκές πόλεις, ορίστηκε η Έδεσσα στην ίδια περιοχή σαν το μοναδικό Ελληνόγραφο νομισματοκοπείο. Αυτό έγινε γιατί έφερε τον τίτλο της πρώην πρωτεύουσας των Μακεδόνων.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ: